• Facebook
  • YouTube
  • Instagram

Follow us

แพทย์แผนจีนขออาสาพร้อมสู้วิกฤต รักษาผู้ป่วยที่มีอาการข้างเคียงจากการฉีดวัคซีน

29 เมษายน 2564

ธรรมนัสรอดคดีค้ายาเสพติดที่ออสเตรเลีย ศาลวินิจฉัย ไม่ขาดคุณสมบัติ

4 พฤษภาคม 2564

ปูไปรยา บริจาคเงินให้กับมูลนิธิรามาธิบดีกว่า 6 แสนบาท เพื่อซื้อเครื่องช่วยหายใจช่วงวิกฤต

6 พฤษภาคม 2564

ญาญ่า อุรัสยา ร่วมบริจาคเงินสู้โควิด 2 ล้าน ให้กับโรงพยาบาล 2 แห่ง

9 พฤษภาคม 2564

Trending Today

โลกที่บิดเบี้ยวในยุคที่ “วายร้าย” เป็นพระเอก

11 เมษายน 2564

ในช่วงปลายปีที่แล้ว (พ.ศ. 2563) ประเทศไทยได้รู้จักกับ “กลุ่มนักเรียนเลว” ซึ่งเป็นกลุ่มการรวมตัวของนักเรียนทั้งในระดับประถมและมัธยมที่มีจุดยืนเรียกร้องในประเด็นต่าง ๆ เกี่ยวกับระบบการศึกษาภายในประเทศ และยังเป็นหนึ่งในกลุ่มที่รวมอยู่ในขบวนการม๊อบราษฎร ซึ่งออกมาเคลื่อนไหวเรียกร้องให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองตลอดระยะเวลาหลายเดือนที่ผ่านมา

 

หลายคนตั้งคำถามเกี่ยวกับการเลือกใช้คำว่า “เลว” มาตั้งเป็นชื่อกลุ่ม ทั้งที่สามารถเลือกใช้คำอื่นที่นุ่มนวลกว่านี้ได้ แต่ก็ดูเหมือนว่าพวกเขาค่อนข้างภาคภูมิใจในการเปิดหน้าเรียกตัวเองด้วยคำว่า “นักเรียนเลว”

 

ประเด็นนี้น่าสนใจครับ เพราะปัจจุบันเราจะเห็นกระแส "การเชิดชูวายร้าย" เกิดขึ้นทั้งในและต่างประเทศ โดยกระแสสังคมนี้แพร่หลายในโลกโซเซียลมีเดียไปทั่ว โดยเฉพาะในกลุ่มวัยรุ่น

 

ในระยะเวลา 3-4 ปีที่ผ่านมา หลายคนอาจสังเกตเห็นว่าเพื่อนบางคนบนโลกโซเชียลของเราโพสต์หรือเปลี่ยนรูปโปรไฟล์ของตัวเองเป็นหน้าของตัวละครอย่าง Jocker Harley Quinn หรือแม้กระทั่ง Thanos ซึ่งเป็นมหาวายร้ายฝ่ายอธรรม คู่ปรับของเหล่าซูเปอร์ฮีโร่ฝ่ายธรรมะ

 

จริงอยู่ที่ผู้คนส่วนใหญ่เอาใจช่วยฝ่ายธรรมะ แต่ก็ยังมีคนอีกจำนวนไม่น้อยที่เลือกแสดงออกในทิศทางตรงกันข้าม โดยหันมาสนใจเหตุผลของฝ่ายโดยตราหน้าว่าเป็น “วายร้าย” ตามเหตุผลที่ว่าวายร้ายก็มีเหตุผลของตัวเอง และมักจะถูกมองข้ามหรือตัดสินด้วยเหตุผลที่ตื้นเขินจากคนรอบข้าง

 

ผมนึกถึงประโยคสุดคุ้นหูจากท่อนฮุคของเพลง “วายร้าย” (Villian) ของศิลปินชื่อดังอย่าง Urboy TJ ที่ว่า “ฉันมันแค่วายร้าย เป็นได้แค่เท่านั้น....” โดยปัจจุบันเพลงนี้มียอดเข้าชมบน Youtube กว่า 143 ล้านวิว เช่นเดียวกับเพลง “หัวใจทศกัณฐ์” (Devil’s Heart) ของเก่ง ธชย อันมียอดเข้าชมทั้งสิ้นกว่า 147 ล้านวิวบน Youtube โดยเพลง “หัวใจทศกัณฐ์” นั้นมีเนื้อหาที่เสนอไว้อย่างน่าสนใจเกี่ยวกับความเจ็บปวดของพญายักษ์ทศกัณฐ์ จากความรักที่ไม่มีวันสมหวังต่อนางสีดา โดยทศกัณฐ์ก็คือวายร้ายจากวรรณกรรมรามเกียรติ์ ส่วนนางสีดาคือนางเอกผู้งดงามที่ครองคู่อยู่กับพระเอกอย่างพระราม

 

อีกตัวอย่างหนึ่งคือ กลุ่มนักเรียนในภาพยนตร์และซีรีส์เรื่อง ‘ฉลาดเกมโกง’ ที่พยายามจะโกงข้อสอบและหาเงินด้วยการขายคำตอบที่โกงมาได้ กระนั้นแล้ว เราก็ยังคอยลุ้นและเอาใจช่วยให้นักเรียนเหล่านั้นทำสำเร็จ

 

แค่นั้นยังไม่พอ เรายังเอาใจช่วยวายร้ายสติฟั่นเฟือนคู่ปรับตลอดกาลของ Batman อย่าง Joker จากภาพยนตร์เรื่อง ‘The Joker’ ทั้งที่รู้ว่าสิ่งที่เขาทำคือการสังหารผู้บริสุทธิ์และการก่ออาชญากรรม

 

ตัวร้ายนั้นคล้ายกับฉันเหลือเกิน

 

เคยรู้สึกบ้างไหมว่าบางสิ่งที่เราทำ หรือตัวตนที่เราเป็น บางครั้งมันมีบางส่วนที่คล้ายคลึงกับตัวละครวายร้ายในภาพยนตร์ ซึ่งหากย้อนมาดูในชีวิตจริง ไม่มีใครที่ดีเลิศบริสุทธิ์สมบูรณ์แบบ และไม่มีใครที่เลวร้ายมืดดำอย่างสิ้นเชิง ทุกสิ่งและทุกคนล้วนเป็นสีเทา ๆ เพียงแต่จะเป็นเทาเข้มหรือเทาอ่อนก็เท่านั้น เช่นเดียวกับตัวเราเองที่ไม่ว่าจะพยายามทำตัวดีอย่างไร แต่เรามักจะเป็นวายร้ายในสายตาของใครบางคนเสมอ

 

ไม่มีใครอยากเป็นตัวร้ายแน่นอน แต่บางครั้งเราไม่สามารถเลือกได้ เพราะปรัชญาการใช้ชีวิตของแต่ละคนไม่เหมือนกัน คนหนึ่งเป็นผู้เคร่งศาสนา มาตรฐานความเป็นคนดีของเขาคือศีลธรรม ในขณะที่อีกคนเป็นคนธรรมดาที่รักสนุก ชอบปาร์ตี้ดื่มเหล้า มักจะคลุกคลีอยู่กับสาว ๆ และมีหลุดพูดคำหยาบออกมาบ่อย ๆ แต่ไม่เคยทำผิดกฎหมาย ในมุมมองของผู้เคร่งศาสนา ชายรักสนุกคนนี้ไม่ถือว่าเป็นคนดีแน่นอน น่าจะออกไปทางเทาเข้ม ๆ ด้วย แต่สำหรับชายรักสนุกแล้ว สิ่งที่เขาทำไม่ได้ผิดกฎหมาย เขาเลือกตั้งทุกครั้งที่มีสิทธิ์ และเสียภาษีให้รัฐอย่างครบถ้วน เพราะฉะนั้นเขายังคงเป็นเป็น “พลเมืองดี”

 

การตัดสินว่าดีหรือร้าย ขึ้นอยู่กับปรัชญาการใช้ชีวิตของแต่ละคนจริง ๆ ครับ บางคนยึดหลักกฎหมาย บางคนยึดศีลธรรม บางคนมีหลักเหตุผลอื่น ๆ และบางคนก็ไม่มีเหตุผลเลย ซึ่งสุดท้ายแล้วเราต้องยอมรับว่าเราไม่สามารถเป็นคนดีในสายตาของทุกคนได้

 

กลไกในการป้องกันตนเอง

 

ถึงแม้ว่าเราจะไม่สามารถเป็นคนดีในสายตาทุกคนได้ แต่ตามธรรมชาติของมนุษย์ พวกเราทุกคนให้ความสำคัญกับภาพลักษณ์ของตนเอง และมักจะมองตัวเองในทางบวกหรือคิดเข้าข้างตัวเอง แม้ว่าบรรทัดฐานของสังคมและการเรียนรู้เรื่องต่าง ๆ ตั้งแต่เด็ก จะทำให้พวกเราพยายามทำความดี และหลีกเลี่ยงการกระทำใดที่จะทำให้ผู้อื่นมองเราในแง่ลบ

 

ในกรณีนี้ หากมองด้วยหลักจิตวิทยา Rebecca Krause และ Derek Rucker นักวิจัยจาก Northwestern University ได้สำรวจเหตุผลของผู้คนชื่นชอบ “วายร้าย” และสรุปผลสำรวจอย่างน่าสนใจว่า การแสดงออกด้วยการชื่นชมวายร้ายนั้นเป็น  "กลไกป้องกันตัวเองรูปแบบหนึ่ง" โดยเป็นวิธีที่ทำให้เราสามารถปลดปล่อยด้านมืด หรือกระทำการบางอย่างที่สนองความต้องการของตัวเราเองซึ่งขัดกับความต้องการของผู้อื่นหรือบรรทัดฐานในสังคม

 

ยกตัวอย่างนะครับ มีผู้หญิงคนหนึ่งชอบนุ่งน้อยห่มน้อยและมักจะออกท่องเที่ยวในยามราตรี แต่เธอกลัวว่าการกระทำของเธอจะทำให้คนจำนวนหนึ่งในสังคมมองว่าเธอเป็น “ผู้หญิงไม่ดี” เธอจึงชิงพูดกับคนอื่นก่อนว่า “ฉันเป็น Bad girl นะ ไม่ใช่ผู้หญิงเรียบร้อย ไม่ใช่กุลสตรีแบบนางเอกในละครหรอกนะ” ซึ่งการพูดในลักษณะดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อไม่ให้คนรอบตัวคาดหวังว่าเธอจะเป็น “คนดี” ในแบบที่พวกเขาต้องการ และเมื่อความคาดหวังต่อตัวเธอต่ำลง ความกดดันจากความคาดหวังก็จะน้อยลงตาม ทำให้กรอบในการชีวิตกว้างขึ้น และมีอิสระในการทำในสิ่งที่ต้องการได้อย่างสบายใจ

 

จากการทดลองหลายชุด Rebecca Krause และ Derek Rucker สังเกตได้ว่าการเชิดชูตัวร้ายในภาพยนตร์ต่าง ๆ เป็นช่องทางที่ผู้คนใช้สำรวจด้านมืดของตัวเองที่หากแสดงออกมาแล้วเกรงว่าจะทำลายภาพลักษณ์ที่ดีของตัวเองในชีวิตจริง  

 

ความเปลี่ยนแปลงของระบบจารีต

 

อีกสิ่งหนึ่งที่ตัวผู้เขียนเชื่อว่าเป็นกลไกสำคัญในการเพิ่มพื้นที่ให้กับวายร้าย คือการเปลี่ยนไปของระบบจารีต ในสมัยก่อน ที่พระเอกนางเอกหรือเหล่าฮีโร่เป็นตัวแทนของความ “สมบูรณ์แบบ” มาตรฐานของความดีจึงถูกหล่อหลอมขึ้นมาด้วยกรอบศีลธรรมตามหลักจารีตประเพณีและศาสนา แต่นานวันเข้า จารีตต่าง ๆ เหล่านี้เริ่มกลายเป็นเพียงมายาคติ และในปัจจุบันได้มีค่านิยมใหม่ ๆ ที่กลายเป็นกระแสสังคม และท้าทายจารีตประเพณีที่มีมาแต่เดิม เช่น ความเท่าเทียมกันทางเพศสภาพ หรือกระแสวัตถุนิยมที่่ชื่นชมคนรวยคนเก่งมากกว่าคนดี

 

เมื่อศีลธรรมแบบเก่าถูกแทนที่ด้วยค่านิยมใหม่ ๆ ตัวละครที่เป็น “คนดี” ตามหลักจารีตเดิมจึงดูน่าเบื่อ ขายไม่ออกเพราะไม่น่าเร้าใจเท่าตัวร้ายที่มีบุคลิกที่ซับซ้อนหลายมิติ Ivan Pavlov ผู้บุกเบิกที่มีชื่อเสียงที่อยู่เบื้องหลังแนวคิด The Concept of Conditioning กล่าวว่า เราสามารถเชื่อมโยงตัวละครวายร้ายกับสิ่งอื่น ๆ ที่เราให้ความสำคัญได้มากกว่าระบบจารีต เช่น อิสรภาพ การเป็นปัจเจก ไม่ต้องอยู่ภายใต้การควบคุมของสังคม การแสดงความเป็นตัวของตัวเอง และการต่อสู้กับคนทั้งโลกเพื่อสิ่งที่ตัวเองคิดว่าถูกต้อง

 

การนำเสนอเรื่องราวที่ซับซ้อน เปิดโอกาสให้ผู้ชมได้วิเคราะห์ตัวละครอย่างรอบด้าน

 

สื่อก็เป็นสิ่งสำคัญในการชี้นำความคิดให้กับคนในสังคม ในอดีต คนส่วนใหญ่ยังคงรักในตัวละครเอกที่ถือคุณธรรม ยืนอยู่บนความถูกต้อง และเอาชนะวายร้ายตามพล็อตที่กำหนดเอาไว้เป็นมาตรฐานว่า “ธรรมะย่อมชนะอธรรม”

 

แต่ด้วยสภาพสังคมที่ซับซ้อนขึ้นเรื่อย ๆ และค่านิยมสังคมที่หลากหลายขึ้น เปิดโอกาสให้สื่อต่าง ๆ นำเสนอเนื้อหาได้อย่างเปิดกว้างและหลากหลายขึ้น การนำเสนอเนื้อหาที่แสดงแง่มุมเหตุผลของ “ตัวร้าย” ก็เป็นหนึ่งในวิธีสร้างความน่าสนใจให้กับเนื้อหา ในขณะเดียวกันก็เป็นการตั้งคำถามถึงเส้นแบ่งของ “ความดี” และ “ความเลว” พร้อมทั้งนำเสนอแนวคิดในมุมกลับเพื่อเพิ่มมิติในการคิดวิเคราะห์ของผู้รับสื่อ ซึ่งเนื้อหารูปแบบนี้ก็ได้รับผลตอบรับจากผูู้ชมเป็นอย่างดี ยกตัวอย่างเช่นภาพยนตร์เรื่อง The Joker ที่ชนะรางวัลออสการ์ และทำรายได้มหาศาล ในขณะที่ภาพของ Darth Vader ได้กลายเป็นไอคอนของมหากาพย์ ‘Star Wars’ จนถึงปัจจุบัน (แทนที่จะเป็น Luke Skywalker ผู้เป็นพระเอก)

 

ตัวอย่างเหล่านี้แสดงให้เราเห็นว่า ในสมัยนี้ ต่อให้เป็นฝ่ายอธรรมก็สามารถได้รับความนิยมได้ไม่แพ้ฝ่ายธรรมะ และแม้จะต้องพ่ายแพ้ให้แก่ฝ่ายธรรมะ ฝ่ายอธรรมก็ยังสามารถได้รับความเห็นอกเห็นใจจากผู้ชมจำนวนหนึ่งได้อยู่ดี

 

นักเรียนเลว ...

กลับมาที่เรื่องของ “นักเรียนเลว” ถึงแม้ว่าผมจะไม่แน่ใจว่าใครเป็นคนต้นคิดชื่อนี้ ไม่รู้ว่าอะไรเป็นแรงบันดาลใจ แต่ผมเคยได้ยินคำว่า “นักเรียนเลว” มาก่อนจากบนหน้าปกของหนังสือเรื่อง “นักเรียนเลวในระบบการศึกษาแสนดี” โดย นายเนติวิทย์ โชติภัทร์ไพศาล นักกิจกรรมที่มุ่งเป้าปฏิรูปการศึกษาไทย ที่เคยเรียกร้องเรื่องเครื่องแบบและทรงผม เช่นเดียวกับที่กลุ่มนักเรียนเลวกำลังทำอยู่ในปัจจุบัน

 

ซึ่งหากดูจากเนื้อหาในหนังสือเล่มดังกล่าว คำว่า “นักเรียนเลวในระบบการศึกษาแสนดี” ของเนติวิทย์ เป็นการเล่นคำเพื่อประชดประชันระบบการศึกษาที่นายเนติวิทย์มองว่ามีปัญหา และจากประสบการณ์ลบที่ตัวนายเนติวิทย์เองถูกมองว่าเป็นตัวปัญหาในระบบการศึกษาดังกล่าว การเล่นคำดังกล่าวจึงอาจมองได้ว่าเป็นการเรียกร้องความสนใจให้เกิดประเด็นถกเถียง เพื่อนำไปสู่การปฏิรูประบบการศึกษาที่นายเนติวิทย์ต้องการให้เกิดขึ้นในประเทศไทย

 

ทั้งหมดทั้งปวงนี้ ผู้เขียนสังเกตได้ว่า กระแสความนิยมชมชอบวายร้ายเป็นกระแสที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่สังคมเต็มไปด้วยความขัดแย้งระหว่างความพยายามอนุรักษ์ค่านิยมแบบเก่ากับกระแสขับเคลื่อนค่านิยมแบบใหม่ที่แตกต่างออกไป และได้ลุกลามไปเป็นการสร้างความเกลียดชังระหว่างผู้คนที่มีจุดยืนที่แตกต่างกัน เนื่องจากความมีอัตตา โดยเชื่อว่าสิ่งที่ตัวเองเป็นและสิ่งที่ตนเองคิดนั้นใกล้เคียงคำว่า “สมบูรณ์แบบ” ที่สุด และพร้อมที่จะผลักไสคนที่เห็นต่างไปเป็นศัตรูอยู่ขั้วตรงข้ามในทันที และความเป็นศัตรูต่อกันนี้เอง ทำให้คนเราพร้อมที่จะเรียกตัวเองว่า “วายร้าย” คล้ายจะเตือนคนอื่น ๆ ไว้ก่อนเลยว่า “หากฉันทำตัวไม่ดี หากฉันทำตัวหยาบคายกับฝ่ายตรงข้าม ฉันไม่ผิดนะ เพราะฉันก็บอกไว้แต่ต้นแล้วว่าฉันไม่ใช่คนดี” แต่ในอีกมุมหนึ่ง ก็อาจมองได้ว่าทำเช่นนี้ทั้งเพื่อลดทอนความรู้สึกผิดในใจของตนเองที่ไม่ได้ปฏิบัติตามมาตรฐานและค่านิยมหลักของสังคม และเพื่อเกาะกระแสนิยมวายร้าย ที่ได้รับการยอมรับมากขึ้นในสังคมจากอิทธิพลของภาพยนตร์และสื่อสร้างสรรค์ต่าง ๆ และสามารถนำมาเป็นเครื่องมือการตลาดในการเคลื่อนไหวทางสังคมและการเมืองที่มีประสิทธิภาพนั่นเอง

The Publisher

CLOSE UP

By

Related post

เข้าร่วม CPTPP ประเทศไทยกำไรหรือขาดทุน

16 พฤษภาคม 2564

SPOTLIGHT

Culture

Article

“การให้ใจ” วิธีการบริหารจาก “เจ้าของคนไทย” สู่การคว้าแชมป์ของเลสเตอร์ซิตี้

16 พฤษภาคม 2564

SPOTLIGHT

Culture

Article

สองมหาอำนาจโลกขยับหมาก! เดินเกมส์การทูตวัคซีน

30 เมษายน 2564

SPOTLIGHT

Culture

Article

แตกต่างเหมือนกันจาก #Blacklivematter ถึง #asianishuman

11 เมษายน 2564

SPOTLIGHT

Culture

Article

82

โลกที่บิดเบี้ยวในยุคที่ “วายร้าย” เป็นพระเอก

11 เมษายน 2564

SPOTLIGHT

Culture

Article

318

ความจริง"เศรษฐกิจไทย" คำกล่าวหา และข้อเท็จจริง

4 เมษายน 2564

SPOTLIGHT

Culture

Politics, Article

32

THE PUBLISHER

สํานักข่าวออนไลน์เพื่อสังคม

The Publisher มองเห็นการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของสื่อรูปแบบใหม่มุกคนสามารถได้รับข่าวสารได้อย่างรวดเร็ว แต่ขณะเดียวกันข้อมูลข่าวสารกลับไม่ตรงตามความเป็นจริง The Publisher จึงอยากยกระดับมาตรฐานของสํานักข่าวออนไลน์ให้ "รวดเร็ว ถูกต้อง มีประโยชน์"

FOLLOW US ON FACEBOOK

Article

Add a Title

Designed & Developed by Alpaca Media and Technology Solutions